Giữ nguyên mô hình Văn phòng đăng ký đất đai ở cấp tỉnh – Lý do và tác động

Trong bối cảnh nhiều đề xuất chuyển hơn 700 chi nhánh Văn phòng đăng ký đất đai (VPĐKĐĐ) về cấp xã, chính quyền tỉnh vẫn quyết định duy trì mô hình hiện tại, hoạt động như một đơn vị sự nghiệp công lập thuộc UBND cấp tỉnh. Quyết định này gây tranh cãi nhưng cũng mang lại một số lợi ích thiết thực cho nền tảng dữ liệu đất đai quốc gia.

1. Đề xuất chuyển cấp và phản hồi từ Viện IEER

1.1. Đề xuất của Viện Kinh tế Tài nguyên và Môi trường TP.HCM

Vào cuối năm 2023, Viện IEER (Viện Kinh tế Tài nguyên và Môi trường) đã công bố báo cáo đề xuất VPĐKĐĐ cấp tỉnh là đầu mối duy nhất tiếp nhận và xử lý mọi vụ việc liên quan đến tài nguyên và đất đai, bao gồm cả việc cấp giấy chứng nhận lần đầu. Báo cáo nhấn mạnh rằng cấp xã chỉ nên thực hiện các nhiệm vụ giải phóng mặt bằng, giao, cho thuê đất và chuyển đổi mục đích sử dụng đất trong phạm vi địa bàn xã.

1.2. Lý do giữ nguyên mô hình tỉnh

Theo Viện IEER, tính chất đặc thù của ngành tài nguyên đòi hỏi một hệ thống kỹ thuật số đồng nhất, khả năng chia sẻ dữ liệu nhanh chóng và chuẩn hoá quy trình. Khi VPĐKĐĐ hoạt động ở cấp tỉnh, dữ liệu đất đai được quản lý tập trung, giảm thiểu rủi ro trùng lặp và sai sót, đồng thời hỗ trợ tốt cho chuyển đổi số quốc gia trong lĩnh vực tài nguyên.

2. Chi phí và thách thức khi chuyển về cấp xã

Việc đưa 3.321 đơn vị hành chính cấp xã đảm nhận toàn bộ quy trình đăng ký đất đai đòi hỏi một lộ trình hạ tầng cơ sở, biên chế và quy chế phối hợp phức tạp. Các chuyên gia ước tính chi phí đầu tư và duy trì hàng năm có thể lên tới hàng nghìn tỷ đồng, bao gồm:

• Đầu tư xây dựng và trang bị phòng máy tính, hệ thống GIS cho mỗi xã.
• Tuyển dụng và đào tạo nhân lực có chuyên môn kỹ thuật đất đai.
• Chi phí tăng biên chế và bảo trì phần mềm quản lý đất đai.

Những con số này khiến nhiều nhà hoạch định chính sách cân nhắc lại tính khả thi của việc chuyển cấp.

3. Quan điểm chuyên gia ủng hộ chuyển xuống cấp xã

Trong khi một số chuyên gia nhấn mạnh chi phí, thì các nhà phân tích khác lại cho rằng việc đưa VPĐKĐĐ về cấp xã sẽ gần gũi hơn với người dân. GS. Đặng Hùng Võ, nguyên Thứ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường, cho rằng:

“Cần tách bạch rõ chức năng giữa cấp tỉnh và cấp xã. Cấp xã nên chịu trách nhiệm cấp giấy chứng nhận lần đầu cho hộ gia đình, trong khi các thủ tục chỉnh lý, đổi sang sau khi cấp giấy chứng nhận vẫn do VPĐKĐĐ cấp tỉnh thực hiện.”

Ông giải thích rằng quy mô hành chính hiện nay của một xã chỉ bằng khoảng 1/4 quy mô huyện trước đây, do đó việc chuyển giao một phần công việc là khả thi nếu có sự chuẩn bị kỹ lưỡng.

4. Quy định hiện hành và chức năng của VPĐKĐĐ

Theo Nghị định hợp nhất hướng dẫn thi hành Luật Đất đai (2022), VPĐKĐĐ là tổ chức thực hiện đăng ký đất đai, trực thuộc cơ quan quản lý đất đai cấp tỉnh và hoạt động theo mô hình đơn vị sự nghiệp công lập. Các nhiệm vụ chính bao gồm:

• Đăng ký đất đai và cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (sổ đỏ).
• Đo đạc, chỉnh lý, xây dựng và quản lý bản đồ địa chính.
• Vận hành hệ thống thông tin đất đai toàn tỉnh.
• Cung cấp dịch vụ công về đất đai, bao gồm mua bán, chuyển nhượng, tặng cho và các thủ tục biến động khác.

VPĐKĐĐ và các chi nhánh có tư cách pháp nhân, con dấu riêng, mở tài khoản ngân hàng và thực hiện hạch toán theo quyết định của UBND cấp tỉnh. Điều này đảm bảo tính độc lập, minh bạch và khả năng tài chính ổn định.

5. Kết luận

Việc giữ nguyên mô hình VPĐKĐĐ cấp tỉnh hiện tại giúp duy trì tính đồng nhất, giảm chi phí đầu tư hạ tầng và bảo đảm chất lượng dịch vụ trong giai đoạn chuyển đổi số. Tuy nhiên, nếu muốn nâng cao tính gần gũi với người dân, cần xây dựng một lộ trình chuyển giao một phần chức năng sang cấp xã, đồng thời đầu tư mạnh vào đào tạo và hạ tầng kỹ thuật. Các nhà hoạch định chính sách nên cân nhắc cả hai khía cạnh để đưa ra quyết định tối ưu cho nền tảng quản lý đất đai của Việt Nam.

Việc mất sổ đỏ do thiên tai không còn là nỗi lo lắng vô hạn khi bạn nắm rõ quy trình cấp lại theo Nghị định 151/2025. Bài viết dưới đây sẽ hướng dẫn chi tiết từng bước, hồ sơ cần chuẩn bị và những lưu ý quan trọng để bạn nhanh chóng lấy lại giấy chứng nhận quyền sử dụng đất.

Ai được cấp lại sổ đỏ khi mất?

Điều kiện áp dụng

• Người sử dụng đất hoặc chủ sở hữu tài sản gắn liền với đất có giấy chứng nhận đã cấp trước ngày 01/08/2024.
• Giấy chứng nhận bị mất, không còn trong cơ sở dữ liệu địa chính.
• Không có tranh chấp, không đang trong quá trình thế chấp hoặc chuyển quyền sử dụng.

Hồ sơ cần chuẩn bị

Hồ sơ bao gồm:

1. Đơn đăng ký biến động đất đai, tài sản gắn liền với đất (Mẫu số 18, kèm Nghị định 151/2025).
2. Bản sao CMND/CCCD (có công chứng) của người nộp hồ sơ.
3. Bản sao Giấy chứng nhận đã mất (nếu còn).
4. Bản đồ địa chính hoặc trích đo bản đồ thửa đất (nếu có yêu cầu đo lại kích thước).

Quy trình thực hiện tại Văn phòng đăng ký đất đai

Văn phòng đăng ký đất đai thực hiện các công việc sau:

1. Kiểm tra thông tin trong cơ sở dữ liệu địa chính để xác nhận việc mất sổ đỏ.
2. Nếu phát hiện giấy chứng nhận đã được chuyển quyền hoặc đang thế chấp, văn phòng sẽ thông báo và trả lại hồ sơ cho người nộp.
3. Trong trường hợp không có tranh chấp, văn phòng sẽ chuyển thông tin tới UBND cấp xã để thực hiện niêm yết công khai trong 15 ngày.
4. Sau khi UBND cấp xã xác nhận không có phản đối, văn phòng sẽ hủy giấy chứng nhận cũ, cập nhật cơ sở dữ liệu và cấp lại sổ đỏ mới.

Vai trò của UBND cấp xã

UBND cấp xã chịu trách nhiệm:

• Niêm yết công khai việc mất giấy chứng nhận tại trụ sở UBND và các điểm dân cư trong vòng 15 ngày, đồng thời tiếp nhận phản ánh.
• Lập biên bản kết thúc niêm yết trong vòng 5 ngày kể từ khi kết thúc thời gian niêm yết và gửi cho Văn phòng đăng ký đất đai.

Lưu ý quan trọng

• Chi phí đăng tin công khai (3 lần) do người nộp hồ sơ chịu, nhưng mức phí thường rất thấp.
• Trong trường hợp giấy chứng nhận đã cấp chưa sử dụng bản đồ địa chính, cần thực hiện đo đạc lại theo quy định tại Mục 3 Phần VI của Nghị định 151.
• Đối với người Việt Nam định cư ở nước ngoài hoặc tổ chức nước ngoài, quy trình vẫn áp dụng nhưng có thể yêu cầu công chứng thêm.