Mỹ và Trung Quốc đang chuyển cuộc đua ảnh hưởng từ châu Á sang Mỹ Latin, tạo nên một cuộc so kè địa chiến lược chưa từng có.

Cuộc đối đầu địa chiến lược tại Mỹ Latin

Phiên họp Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc ngày 23/12 đã bùng nổ khi phó đại diện thường trực phái đoàn Trung Quốc tại LHQ, Tôn Lôi, lên tiếng phản đối “mọi hành động đơn phương và bắt nạt” của Washington, đặc biệt là lệnh phong tỏa vùng biển Venezuela. Cuộc họp, được tổ chức theo yêu cầu của Venezuela và nhận được sự ủng hộ của Nga và Trung Quốc, đã làm nổi bật một xu hướng mới: các siêu cường không còn tranh giành vị thế ở Thái Bình Dương mà đang hướng tới khu vực Tây bán cầu.

Chiến lược của Washington

Trong Chiến lược An ninh Quốc gia (NSS) mới của Tổng thống Donald Trump, khu vực Mỹ Latin được xác định là “sân sau” quan trọng, nơi Washington sẽ ngăn chặn mọi cường quốc bên ngoài xâm nhập. NSS nhấn mạnh việc bảo vệ các tài sản chiến lược như kênh đào Panama, cảng biển Caribe và các trung tâm hậu cần mới nổi. Để thực hiện, Mỹ đã triển khai hạm đội lớn nhất từng có ở khu vực, bao gồm tàu sân bay USS Gerald R. Ford, và áp đặt lệnh phong tỏa đối với Venezuela, đồng thời tiến hành các cuộc không kích nhằm vào các trạm ma túy tại Caribe.

Chiến lược mới của Trung Quốc

Không để Mỹ chiếm ưu thế, Bộ Ngoại giao Trung Quốc ngay sau đó công bố Sách trắng về chính sách đối với Mỹ Latin và Caribe. Tài liệu này đề ra một lộ trình hợp tác kinh tế đa lĩnh vực – từ nông nghiệp, hạ tầng, trí tuệ nhân tạo (AI) tới hàng không vũ trụ – với cam kết “không ràng buộc” và không kèm điều kiện chính trị. Như nhà phân tích Catherine Osborn (Foreign Policy) chỉ ra, đây là một phản bác gián tiếp đối với cách tiếp cận “đánh trúng” của Trump, đồng thời nhấn mạnh vai trò của Liên Hợp Quốc và hợp tác đa phương – những yếu tố hiếm khi xuất hiện trong chiến lược Mỹ.

Sách trắng Trung Quốc còn hứa hẹn hỗ trợ tài chính “không ràng buộc” cho các dự án hạ tầng, đồng thời mở rộng hợp tác trong AI và công nghệ không gian, nhằm đưa khu vực vào chuỗi cung ứng của Bắc Kinh. Chuyên gia Jianli Yang nhận định: “Với thông điệp ‘không kèm điều kiện về chính trị’, Bắc Kinh đã đánh trúng tâm lý của các nước Mỹ Latin, vốn mệt mỏi với các yêu cầu minh bạch và quản trị từ phương Tây.”

Phản ứng và quan điểm của các quốc gia khu vực

Hầu hết các chính phủ ở Mỹ Latin đang cố gắng duy trì cân bằng giữa hai siêu cường. Brazil và Mexico thường chia sẻ quan điểm với Trung Quốc về việc tôn trọng các chuẩn mực thương mại, dù cả hai đã áp thuế bảo hộ đối với hàng hóa Trung Quốc trong năm nay. Argentina, ngược lại, vẫn duy trì mối quan hệ chặt chẽ với Mỹ nhưng đồng thời gia hạn thỏa thuận hoán đổi tiền tệ với Bắc Kinh, cho thấy một chiến lược đa hướng.

Những rủi ro và triển vọng dài hạn

Những biện pháp áp lực đơn phương của Trump – như lệnh phong tỏa Venezuela và việc liệt một số nhóm tội phạm vào danh sách khủng bố – có thể mang lại những thỏa thuận ngắn hạn cho Mỹ, nhưng về lâu dài có nguy cơ khiến các quốc gia khu vực tìm đến Trung Quốc như một đối tác hấp dẫn hơn. Như Oliver Stuenkel (Carnegie Endowment) cảnh báo: “Sự thỏa mãn nhất thời của chính sách gây áp lực có thể dẫn tới việc các nước này liên kết lại để đối phó với sức ép của Washington, mở ra cơ hội cho Trung Quốc nắm bắt ảnh hưởng.”

Trong bối cảnh này, các nhà hoạch định chính sách cần cân nhắc một chiến lược đa chiều, không chỉ dựa vào sức mạnh quân sự mà còn khai thác các công cụ kinh tế và ngoại giao để duy trì ổn định khu vực. Việc theo dõi sát sao các động thái của cả Washington và Bắc Kinh, đồng thời xây dựng các kênh đối thoại khu vực, sẽ là chìa khóa để tránh một cuộc đụng độ không kiểm soát.

Thanh Tâm (Theo Xinhua, National Review, Foreign Policy)