Nội dung chính
Mỹ rút khỏi 66 tổ chức quốc tế – một bước ngoặt có thể thay đổi cục diện hợp tác đa phương
Vào ngày 7/1, Tổng thống Donald Trump đã ký một sắc lệnh hành pháp đình chỉ sự ủng hộ của Hoa Kỳ đối với 66 tổ chức, cơ quan và ủy ban quốc tế, trong đó có hơn 30 đơn vị thuộc Liên hợp quốc. Quyết định này không chỉ là một bước đi chính sách nội bộ mà còn là một cú sốc đối với hệ thống hợp tác toàn cầu.
1. Các tổ chức bị ảnh hưởng
Danh sách rút lui bao gồm:
- Cơ quan Dân số Liên hợp quốc (UNFPA) và Quỹ Dân số.
- UN Women – cơ quan thúc đẩy bình đẳng giới.
- Hội đồng Nhân quyền Liên hợp quốc.
- Diễn đàn Chống Khủng bố Toàn cầu.
- Ban Liên chính phủ về Biến đổi Khí hậu (IPCC).
- Các cơ quan chuyên trách về lao động, di cư, năng lượng và thương mại của Liên hợp quốc.
- Những tổ chức phi‑chính phủ và các diễn đàn khu vực như Đối tác Hợp tác Đại Tây Dương.
2. Lý do và quan điểm của Washington
Theo Bộ Ngoại giao Mỹ, các cơ quan này “trùng lặp, quản lý kém, lãng phí và bị chi phối bởi các nhóm không phục vụ lợi ích quốc gia”. Cụ thể, chính quyền Trump muốn tập trung ngân sách vào những sáng kiến mà Washington tự đặt tiêu chuẩn, như Liên minh Viễn thông Quốc tế, Tổ chức Hàng hải Quốc tế và Tổ chức Lao động Quốc tế.
Daniel Forti, Trưởng bộ phận Liên hợp quốc tại International Crisis Group, nhận định: “Chúng ta đang chứng kiến một cách tiếp cận đa phương ‘theo cách của tôi hoặc không có gì cả’ – Mỹ chỉ hợp tác khi các điều kiện do Washington quyết định”.
3. Tác động kinh tế và tài chính
Hoa Kỳ là nhà tài trợ lớn nhất cho ngân sách thường xuyên của Liên hợp quốc, chiếm khoảng 22 % tổng ngân sách – một khoản bắt buộc theo Quyết định Đại hội đồng. Tuy nhiên, theo phát ngôn viên Liên hợp quốc Stephane Dujarric, Mỹ chưa thanh toán bất kỳ khoản nào trong năm tài chính vừa qua và hiện đang nợ khoảng 1,5 tỷ USD.
Việc rút khỏi UN Women và UNFPA đồng nghĩa với việc giảm nguồn lực cho các chương trình bình đẳng giới và kế hoạch hoá gia đình tại hơn 150 quốc gia, gây ra khoảng trống tài chính mà các nhà tài trợ khác chưa kịp lấp đầy.
4. Hệ lụy đối với môi trường và biến đổi khí hậu
Trong danh sách các tổ chức bị loại trừ còn có Công ước Khung của Liên hợp quốc về Biến đổi Khí hậu – nền tảng pháp lý cho Hiệp định Paris. Việc Mỹ rút khỏi công ước này làm suy giảm vai trò lãnh đạo của Washington trong nỗ lực giảm phát thải toàn cầu.
Gina McCarthy, cựu Cố vấn Khí hậu Nhà Trắng, cảnh báo: “Hoa Kỳ sẽ mất hàng chục năm vị thế lãnh đạo trong vấn đề khí hậu, đồng thời làm giảm khả năng hợp tác quốc tế trong việc chuyển đổi sang năng lượng sạch”.
5. Phản hồi quốc tế
Thư ký Liên hợp quốc Antonio Guterres bày tỏ “sự tiếc nuối sâu sắc” trước quyết định này và nhấn mạnh rằng tài trợ của Mỹ là “nghĩa vụ bắt buộc”. Các tổ chức phi chính phủ độc lập đã phải đóng cửa một số dự án quan trọng do nguồn tài trợ giảm sút.
Trong khi một số quan chức Mỹ, bao gồm cả ông Trump, cho rằng việc tập trung nguồn tiền thuế vào các sáng kiến tiêu chuẩn quốc tế sẽ nâng cao ảnh hưởng của Washington, các nhà phân tích cho rằng đây là một “rủi ro mất ảnh hưởng” trên trường quốc tế.
6. Triển vọng và những câu hỏi còn mở
Liệu quyết định này có kéo dài dưới các chính quyền kế tiếp? Các nhà hoạch định chính sách toàn cầu đang cân nhắc cách bù đắp nguồn tài trợ bị mất và tái cấu trúc các cơ chế hợp tác đa phương. Đồng thời, các quốc gia đang nắm bắt cơ hội để tăng cường vị thế trong các lĩnh vực năng lượng sạch, an ninh mạng và thương mại.
Những thay đổi này sẽ định hình lại cân bằng quyền lực toàn cầu trong thập kỷ tới.
