Nội dung chính
Giữ nguyên mô hình Văn phòng đăng ký đất đai ở cấp tỉnh – Lý do và tác động
Trong bối cảnh nhiều đề xuất chuyển hơn 700 chi nhánh Văn phòng đăng ký đất đai (VPĐKĐĐ) về cấp xã, chính quyền tỉnh vẫn quyết định duy trì mô hình hiện tại, hoạt động như một đơn vị sự nghiệp công lập thuộc UBND cấp tỉnh. Quyết định này gây tranh cãi nhưng cũng mang lại một số lợi ích thiết thực cho nền tảng dữ liệu đất đai quốc gia.
1. Đề xuất chuyển cấp và phản hồi từ Viện IEER
1.1. Đề xuất của Viện Kinh tế Tài nguyên và Môi trường TP.HCM
Vào cuối năm 2023, Viện IEER (Viện Kinh tế Tài nguyên và Môi trường) đã công bố báo cáo đề xuất VPĐKĐĐ cấp tỉnh là đầu mối duy nhất tiếp nhận và xử lý mọi vụ việc liên quan đến tài nguyên và đất đai, bao gồm cả việc cấp giấy chứng nhận lần đầu. Báo cáo nhấn mạnh rằng cấp xã chỉ nên thực hiện các nhiệm vụ giải phóng mặt bằng, giao, cho thuê đất và chuyển đổi mục đích sử dụng đất trong phạm vi địa bàn xã.
1.2. Lý do giữ nguyên mô hình tỉnh
Theo Viện IEER, tính chất đặc thù của ngành tài nguyên đòi hỏi một hệ thống kỹ thuật số đồng nhất, khả năng chia sẻ dữ liệu nhanh chóng và chuẩn hoá quy trình. Khi VPĐKĐĐ hoạt động ở cấp tỉnh, dữ liệu đất đai được quản lý tập trung, giảm thiểu rủi ro trùng lặp và sai sót, đồng thời hỗ trợ tốt cho chuyển đổi số quốc gia trong lĩnh vực tài nguyên.
2. Chi phí và thách thức khi chuyển về cấp xã
Việc đưa 3.321 đơn vị hành chính cấp xã đảm nhận toàn bộ quy trình đăng ký đất đai đòi hỏi một lộ trình hạ tầng cơ sở, biên chế và quy chế phối hợp phức tạp. Các chuyên gia ước tính chi phí đầu tư và duy trì hàng năm có thể lên tới hàng nghìn tỷ đồng, bao gồm:
- Đầu tư xây dựng và trang bị phòng máy tính, hệ thống GIS cho mỗi xã.
- Tuyển dụng và đào tạo nhân lực có chuyên môn kỹ thuật đất đai.
- Chi phí tăng biên chế và bảo trì phần mềm quản lý đất đai.
Những con số này khiến nhiều nhà hoạch định chính sách cân nhắc lại tính khả thi của việc chuyển cấp.
3. Quan điểm chuyên gia ủng hộ chuyển xuống cấp xã
Trong khi một số chuyên gia nhấn mạnh chi phí, thì các nhà phân tích khác lại cho rằng việc đưa VPĐKĐĐ về cấp xã sẽ gần gũi hơn với người dân. GS. Đặng Hùng Võ, nguyên Thứ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường, cho rằng:
“Cần tách bạch rõ chức năng giữa cấp tỉnh và cấp xã. Cấp xã nên chịu trách nhiệm cấp giấy chứng nhận lần đầu cho hộ gia đình, trong khi các thủ tục chỉnh lý, đổi sang sau khi cấp giấy chứng nhận vẫn do VPĐKĐĐ cấp tỉnh thực hiện.”
Ông giải thích rằng quy mô hành chính hiện nay của một xã chỉ bằng khoảng 1/4 quy mô huyện trước đây, do đó việc chuyển giao một phần công việc là khả thi nếu có sự chuẩn bị kỹ lưỡng.
4. Quy định hiện hành và chức năng của VPĐKĐĐ
Theo Nghị định hợp nhất hướng dẫn thi hành Luật Đất đai (2022), VPĐKĐĐ là tổ chức thực hiện đăng ký đất đai, trực thuộc cơ quan quản lý đất đai cấp tỉnh và hoạt động theo mô hình đơn vị sự nghiệp công lập. Các nhiệm vụ chính bao gồm:
- Đăng ký đất đai và cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (sổ đỏ).
- Đo đạc, chỉnh lý, xây dựng và quản lý bản đồ địa chính.
- Vận hành hệ thống thông tin đất đai toàn tỉnh.
- Cung cấp dịch vụ công về đất đai, bao gồm mua bán, chuyển nhượng, tặng cho và các thủ tục biến động khác.
VPĐKĐĐ và các chi nhánh có tư cách pháp nhân, con dấu riêng, mở tài khoản ngân hàng và thực hiện hạch toán theo quyết định của UBND cấp tỉnh. Điều này đảm bảo tính độc lập, minh bạch và khả năng tài chính ổn định.
5. Kết luận
Việc giữ nguyên mô hình VPĐKĐĐ cấp tỉnh hiện tại giúp duy trì tính đồng nhất, giảm chi phí đầu tư hạ tầng và bảo đảm chất lượng dịch vụ trong giai đoạn chuyển đổi số. Tuy nhiên, nếu muốn nâng cao tính gần gũi với người dân, cần xây dựng một lộ trình chuyển giao một phần chức năng sang cấp xã, đồng thời đầu tư mạnh vào đào tạo và hạ tầng kỹ thuật. Các nhà hoạch định chính sách nên cân nhắc cả hai khía cạnh để đưa ra quyết định tối ưu cho nền tảng quản lý đất đai của Việt Nam.
