Nội dung chính
Cam kết an ninh kiểu NATO: nền tảng mới cho hòa bình Ukraine
Ukraine đang tìm kiếm một “điều 5” tương đương NATO để bảo vệ nền an ninh trong bất kỳ thỏa thuận hòa bình nào.
Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky, cùng đại diện Mỹ Steve Witkoff và Jared Kushner, đã dành khoảng tám giờ tại Berlin trong hai ngày 14‑15/12 để thảo luận sâu về đề xuất này.
Sau cuộc họp, phía Washington cho biết đã đạt được đồng thuận 90% về khung chung của một thỏa thuận chấm dứt xung đột. Trong đó, Mỹ đề xuất các bảo đảm an ninh tương tự Điều 5 NATO cho Kiev, ngay sau khi Zelensky tuyên bố Ukraine sẵn sàng bỏ qua tham vọng gia nhập NATO.
Điều 5 NATO là gì?
Điều 5 quy định bất kỳ cuộc tấn công nào vào một thành viên NATO cũng được coi là tấn công vào toàn liên minh, và các nước thành viên sẽ phối hợp đáp trả.
Trong lời phát biểu ngày 15/12, Zelensky nhấn mạnh rằng các đề xuất “khá tốt, dù mới chỉ ở giai đoạn dự thảo”. Anh cho rằng đây là bước tiến quan trọng để Ukraine có thể tự bảo vệ mình lâu dài, không chỉ dựa vào sức mạnh nội tại mà còn nhờ sự hỗ trợ của các đồng minh.
Hai tài liệu chủ chốt sau Berlin
- Tài liệu 1: Trình bày nguyên tắc chung, trong đó có cam kết an ninh tương tự Điều 5.
- Tài liệu 2: “Văn kiện hợp tác quân sự” giữa quân đội Mỹ, châu Âu và Ukraine, mô tả cách phối hợp để ngăn chặn mọi hành động xâm lược tiếp theo của Nga.
Theo các quan chức Mỹ, tài liệu thứ hai chứa các chỉ thị chi tiết về răn đe và trừng phạt Nga nếu tiếp tục hành động quân sự. Đặc biệt, tướng Alexus Grynkewich – người đứng đầu các hoạt động quân sự của NATO và Lực lượng Chỉ huy châu Âu của Mỹ – đã tham gia vào phái đoàn, thể hiện mức độ nghiêm túc của các cuộc đàm phán.
Phản hồi của Liên minh châu Âu
Đồng thời ngày 15/12, 12 nhà lãnh đạo châu Âu công bố một tuyên bố chung, cam kết cung cấp “hỗ trợ bền vững và đáng kể” cho lực lượng quân đội Ukraine, với quy mô khoảng 800.000 binh sĩ. Họ cũng đề xuất thành lập một lực lượng đa quốc gia do châu Âu dẫn đầu, với sự tham gia của Pháp, Anh, Ba Lan và một số quốc gia khác.
Một “cơ chế giám sát và xác minh lệnh ngừng bắn” do Mỹ dẫn dắt sẽ được triển khai để phát hiện sớm bất kỳ vi phạm nào, đồng thời thiết lập quy trình giảm leo thang khi có xung đột.
Quan điểm của Nga
Thứ trưởng Ngoại giao Nga Sergei Ryabkov (16/12) nhấn mạnh rằng Moscow vẫn kiên quyết yêu cầu Ukraine rút quân hoàn toàn khỏi Donbass và không chấp nhận sự hiện diện của binh sĩ NATO trên lãnh thổ Ukraine. Theo ông, yêu cầu này có thể khiến cam kết an ninh kiểu Điều 5 “chết yểu”.
Trong khi Zelensky khẳng định sẽ không nhượng bộ bất kỳ lãnh thổ nào, Tổng thống Putin lại không thay đổi quan điểm, yêu cầu Kiev phải từ bỏ toàn bộ vùng Donbass.
Triển vọng và thách thức
Thủ tướng Đức Friedrich Merz đánh giá cao các cam kết chính trị và pháp lý của Mỹ, cho rằng chúng sẽ giúp Ukraine tự bảo vệ mình lâu dài. Tuy nhiên, một số nhà quan sát châu Âu cảnh báo rằng nếu Nga không được mời tham gia các cuộc đàm phán, bất kỳ thỏa thuận nào cũng sẽ gặp khó khăn lớn.
Thời gian cũng là yếu tố không chắc chắn: người phát ngôn Kremlin Dmitry Peskov cho rằng việc dự đoán khung thời gian cho thỏa thuận hòa bình là “nhiệm vụ không khả thi”.
Trong bối cảnh này, các nhà lập pháp Mỹ, bao gồm thượng nghị sĩ Lindsey Graham, đang thúc đẩy việc đưa đề xuất bảo đảm an ninh lên Thượng viện để gửi tín hiệu mạnh mẽ rằng Washington sẽ tiếp tục ủng hộ Ukraine bất kể ai đang nắm quyền tại Washington.
Nhận định: Cam kết an ninh kiểu NATO có thể tạo ra một “bệ đỡ” chiến lược cho Ukraine, nhưng để thực sự hiệu lực, nó cần được đồng thuận rộng rãi trong cộng đồng quốc tế và có cơ chế thực thi rõ ràng.
Thanh Tâm (Theo WSJ, Washington Post, AFP, Politico)
